Dzisiejszy wpis poświęcę omówieniu celów fundacji rodzinnej. Podczas rozmów z osobami zainteresowanymi założeniem fundacji rodzinnej, słyszę bardzo często różne koncepcje dotyczące tego podmiotu. Różnią się one wyraźnie od tego, czemu fundacja rodzinna ma służyć. Dlatego przeanalizuję cele fundacji rodzinnej, aby wyjaśnić nieporozumienia wokół tej instytucji.
Po co zakładać fundację rodzinną?
Fundację rodzinną zakłada się po to, aby zgromadzone dotychczas mienie wykorzystać na potrzeby beneficjentów. Beneficjentami mogą być członkowie rodziny, ale także inne osoby bliskie fundatorowi. Nie może umykać uwadze również fakt, że to sam fundator może zostać beneficjentem fundacji.
Oczywiście fundacja może w ramach swoich ustawowych kompetencji prowadzić działalność gospodarczą w określonym zakresie.
To właśnie jest istota fundacji rodzinnej.
Ale oprócz odpowiedzi na pytanie po co zakładać fundację rodzinną, trzeba sobie odpowiedzieć na pytanie jakie są cele fundacji rodzinnej, które ma ona realizować.
Cele fundacji rodzinnej
Tym razem wbrew tradycji bloga nie odwołam się do przepisów ustawy, lecz do uzasadnienia projektu ustawy o fundacji rodzinnej, który jasno określa cele fundacji rodzinnej.
Celem projektu ustawy jest więc kompleksowe wzmocnienie narzędzi prawnych do przeprowadzenia procesów sukcesyjnych poprzez dodanie do systemu prawa instytucji służącej do gromadzenia rodzinnego majątku, pozwalającego na zatrzymanie kapitału w kraju na wiele pokoleń oraz zwiększenie potencjału krajowych inwestycji. Fundacja rodzinna ma minimalizować ryzyko nieudanej sukcesji i gwarantować kontynuację działalności biznesowej. Przekazanie majątku, w tym firmy rodzinnej, fundacji rodzinnej ma chronić go przed podziałem, umożliwić jego pomnażanie, a więc także czerpanie z niego korzyści, które będzie można przeznaczyć na pokrycie kosztów utrzymania osób wskazanych przez fundatora. Kluczowe jest bowiem zapewnienie ciągłości przedsiębiorstwa prywatnego, w szczególności dla celów zabezpieczenia rodziny. Istotne jest przy tym, aby fundacja rodzinna była w stanie zaspokajać potrzeby beneficjentów, którzy co do zasady będą członkami rodziny. Mogą to być jednak również inne osoby. Niektórzy mogą nie być w stanie kontynuować działalności firmy, dlatego w celu zachowania jej ciągłości może okazać się niezbędne zaangażowanie innych osób.
Z treści uzasadnienia wyłania się dość prosty wniosek – generalnym celem fundacji rodzinnej jest zapewnienie tego, aby zgromadzone mienie pozostało w rękach osób, które je wypracowały i służyły następnym pokoleniom. Ale nie są to jedyne cele fundacji rodzinnej, które należy mieć na uwadze, podczas tworzenia tego podmiotu.
Może Cię zainteresować:
- Fundacja rodzinna jako narzędzie prawnej sukcesji biznesu
- Rola fundatora w fundacji rodzinnej
- Beneficjent w fundacji rodzinnej
- Czym jest wkład do fundacji rodzinnej?
- Statut fundacji rodzinnej
Gromadzenie mienia
Gromadzenie mienia jest podstawowym celem fundacji rodzinnej. Mienie w rozumieniu kodeksu cywilnego to własność i inne prawa majątkowe. Mienie to musi zostać przeniesione do fundacji rodzinnej w momencie jej zawiązywania.
Ponadto fundacja może gromadzić mienie podczas własnego funkcjonowania.
Mieniem, które może gromadzić fundacja rodzinna mogą być prawa udziałowe w spółkach, ale nie tylko. Warto wskazać w tym kontekście na posiadane przez fundatorów papiery wartościowe, nieruchomości, ruchomości itp. Nie trzeba się ograniczać wyłącznie do jednej kategorii mienia, które ma stanowić fundusz założycielski fundacji rodzinnej.
Cel w postaci gromadzenia mienia w fundacji rodzinnej jest podstawą jej działania – bo właśnie poprzez zgromadzone mienie fundacja może wypełniać dalsze cele.
Zarządzanie mieniem zgromadzonym w fundacji rodzinnej
Jest to kolejny cel, który został postawiony przed fundacją rodzinną. Pojawia się w tym kontekście pytanie, w jaki sposób rozumieć ten cel, zwłaszcza że mienie ma służyć do zaspokajania potrzeb wymienionych w statucie fundacji rodzinnej beneficjentów.
Zarządzanie mieniem powinno być prowadzone w taki sposób, aby interes beneficjentów był stawiany na pierwszym miejscu.
Pamiętając o tym, fundacja rodzinna może dokonywać następujących czynności, wchodzących w zakres gospodarowania mieniem:
- zbywanie oraz nabywanie określonych składników mienia;
- przeprowadzanie wyceny mienia;
- zabezpieczanie mienia przed jego zniszczeniem bądź uszkodzeniem;
- uzyskiwanie należności np. za wynajmowane mienie;
- podejmowanie czynności sądowych zmierzających do zabezpieczenia mienia;
- ochrona mienia.
Jak możesz zauważyć, w zarządzaniu mieniem fundacji rodzinnej nie chodzi o to, aby wypracować jak największe zyski, tylko w taki sposób podejmować czynności równoważąc osiąganie zysku z zabezpieczeniem gromadzonego mienia. W ten sposób możliwe jest realizowanie kolejnego celu fundacji rodzinnej, którym jest…
Spełnianie świadczeń na rzecz beneficjentów
Spełnianie świadczeń na rzecz beneficjentów jest rezultatem gromadzenia mienia i zarządzania nim.
W statucie fundacji rodzinnej poza określeniem beneficjentów, konieczne jest wymienienie świadczeń, jakie mają być spełniane na ich rzecz.
Spełnianie świadczeń na rzecz beneficjentów można rozumieć jako zapłatę, przeniesienie składnika majątkowego, oddanie go do korzystania. Ważne jest to, że spełniane świadczenie ma odpowiadać wymienionym w ustawie kategoriom.
Świadczenie spełniane na rzecz beneficjenta może mieć charakter jednorazowy, okresowy bądź ciągły.
Warto wskazać, jakie mogą być dopuszczalne przez ustawę o fundacji rodzinnej przedmioty świadczenia.
Przeniesienie składnika majątkowego
Statut fundacji rodzinnej może przewidywać, że na rzecz beneficjenta mogą być przeniesione składniki majątku, który znajduje się w fundacji rodzinnej.
Może dotyczyć to ruchomości, nieruchomości, ograniczonych praw rzeczowych.
Przy czym nie chodzi wyłącznie o rzeczy, które już teraz znajdują się w dyspozycji fundacji rodzinnej, ale mogą to być rzeczy przyszłe, które dopiero mają być wytworzone.
Świadczenie polegające na zapłacie środków pieniężnych
Spełnienie świadczenia może polegać również na zapłacie środków pieniężnych. Ale jeżeli sądzisz, że beneficjent może otrzymać świadczenie w gotówce, to się mylisz.
Regulacje prawne wymuszają na fundacji rodzinnej dokonywanie wszelkich płatności za pośrednictwem rachunku płatniczego.
Nie chodzi tu wyłącznie o możliwość zapłaty w polskiej walucie, ale także w innych walutach. Możliwe jest także waloryzować świadczenie w takiej formie.
Oddanie składników majątkowych do korzystania
Kolejnym sposobem spełnienia świadczenia na rzecz beneficjenta jest oddanie składników majątkowych do korzystania. Polega to na oddaniu beneficjentowi rzeczy bądź prawa do korzystania w celu używania, pobierania pożytków. W grę wchodzi także ustanowienie służebności osobistej, oddanie lokalu do celów mieszkalnych, udostępnienie maszyn w celu prowadzenia działalności gospodarczej.
Natomiast nie wiąże się to z odpłatnością po stronie beneficjentów. Można wskazać, że oddanie składnika majątkowe będzie wiązać się z obowiązkiem utrzymywania i kosztów eksploatacji tego składnika.
Oddanie środków pieniężnych do korzystania
Ta metoda opiera się na oddaniu beneficjentowi do korzystania pieniędzy. Ale tu pojawia się aspekt zwrotu. Nie można utożsamiać tego z pożyczką, opisaną w kodeksie cywilnym.
W tym przypadku beneficjent otrzymuje określoną kwotę, może ją wykorzystać, a następnie zwraca fundacji rodzinnej.
W statucie nie wolni wprowadzić postanowień dotyczących oprocentowania takiego świadczenia.
Co nie może być uznane za spełnienie świadczenia?
Spełnieniem świadczenia nie może być wykonywanie na rzecz beneficjenta różnych usług, jak też rzeczy wyjętych z obrotu.
Takie świadczenia nie mieściły się w katalogu przewidzianym w przepisach, ale także nie byłyby możliwe do spełnienia.
Cele fundacji rodzinnej określone przez fundatora
Zgodnie z przepisami ustawy o fundacji rodzinnej, fundator określa w statucie szczegółowy cel fundacji. I już wyjaśniam w czym tkwi istota tego zagadnienia, bo można się w tym pogubić.
Wcześniej wymieniłam i opisałam cele ustawowe, które fundacja rodzinna ma realizować i nie ma z tym żadnej polemiki.
Natomiast fundator określa własny cel powołania fundacji rodzinnej, który konkretyzuje cele ustawowe.
Cel lub cele określone przez fundatora powinny być indywidualne, konkretne, mieszczące się w ustawowych ramach.
Można także ustanowić dalsze cele fundacji, ale nie są one uwzględniane w statucie fundacji.
Cele fundacji rodzinnej – podsumowanie
Po przeczytaniu tego artykułu wiesz już jakie są cele fundacji rodzinnej. W jej ramach można gromadzić mienie, zarządzać nim i spełniać świadczenia na rzecz beneficjentów. Fundacja rodzinna nie ma na celu dokonywania różnych operacji, które uszczuplą jej majątek i nie będą spełniać założeń, dla których została powołana.
Pytania i odpowiedzi
1. Zakładam fundację rodzinną, ale chcę bardzo mocno ograniczyć zakres świadczeń na rzecz beneficjentów. Czy mogę całkowicie wyeliminować ten aspekt z fundacji rodzinnej?
Nie, nie można całkowicie wyeliminować kwestii świadczenia na rzecz beneficjentów w ramach fundacji rodzinnej. Jeśli nie chcesz, aby wszystkie środki zdeponowane w fundacji rodzinnej były przeznaczone na rzecz świadczeń przekazywanych beneficjentom wprowadź do statutu fundacji postanowienia nakazujące np. inwestowanie 50% środków fundacji, ustal limit, powyżej którego nie będzie można wypłacać świadczeń na rzecz beneficjentów.
Rozumiem Twoje założenie, ale jeśli chcesz je osiągnąć wprowadź „bezpieczniki” do statutu fundacji, inaczej nie będzie możliwe jego zrealizowanie.
2. Czy każdy z beneficjentów musi mieć takie same świadczenia?
Możesz zróżnicować świadczenia przysługujące beneficjentom. Zrozumiałe jest to, że inne kwestie będą istotne z punktu widzenia np. małego dziecka, a inne z perspektywy osoby wchodzącej w dorosłość i potrzebującej np. środków na studia wyższe czy usamodzielnienie się.
Jako fundator możesz je określać dowolnie dostosowywać do zmieniających się okoliczności.
3. W jaki sposób zapewnić to, że mienie fundacji rodzinnej nie zostanie uszczuplone na skutek niewłaściwych pomysłów na jego inwestowanie?
Ciekawe pytanie:) Można np. w treści statutu fundacji rodzinnej wprowadzić postanowienia stanowiące wskazówki inwestowania mienia fundacji rodzinnej, wprowadzenia pewnych mechanizmów, które powstrzymają zbyt agresywne inwestowanie dostępnym środkami.
Fundator może np. wskazać, jakie metody inwestowania są aprobowane i dzięki temu ograniczyć możliwości nietrafionych inwestycji. Zgodnie z tym, że celem fundacji nie jest dokonywanie ryzykownych operacji finansowych, ale utrzymanie zgromadzonego mienia i pomoc beneficjentom.
Jeśli chcesz porozmawiać o tym jak fundacja rodzinna ma wykonywać swoje cele, zapraszam Cię do kontaktu.
Autorka: adwokat Katarzyna Zalewska
Zdjęcie pochodzi z: unsplash.com
***
W swoich wcześniejszych artykułach dotyczących fundacji rodzinnej wytłumaczyłam Ci, czym jest fundacja rodzinna w kontekście wehikułu sukcesji prawnej biznesu oraz jaka jest rola fundatora w fundacji. W tym artykule omówię zagadnienie dotyczące beneficjenta w fundacji rodzinnej. Kim jest beneficjent w fundacji rodzinnej i jakie uprawnienia się z tym wiążą? Odpowiedź na te i inne pytania znajdziesz w tym artykule [Czytaj dalej]
