Założenie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością wiąże się ze statusem wspólnika. To pociąga za sobą nabycie przez daną osobę szeregu praw i obowiązków w spółce. Niektóre z nich są znane, jak np. prawo do dywidendy, a niektóre potrafią zaskoczyć nawet długoletnich wspólników spółki z o.o. Dlatego dziś przedstawiam prawa i obowiązki wspólników w spółce z o.o.

Prawa i obowiązki wspólników w spółce z o.o.

Zanim przystąpisz do spółki z ograniczoną odpowiedzialnością jako wspólnik, warto poznać jakie prawa i obowiązki będą się z tym wiązały. Bycie wspólnikiem spółki to nie tylko szansa na prowadzenie i rozwój swojego biznesu, ale także konieczność postępowania w granicach przewidzianych przez przepisy kodeksu spółek handlowych.

Osobiste prawa wspólników w spółce z o.o.

Podejmowanie uchwał przez wspólników

Najbardziej podstawowym, osobistym prawem wspólnika jest podejmowanie uchwał przez wspólników. Wielokrotnie na łamach tego bloga pisałam, jak ważne jest branie udziału w podejmowaniu uchwał przez wspólników. Nie należy tego prawa lekceważyć.

Jako wspólnik możesz decydować np. o zbyciu bądź nabyciu danego mienia na rzecz spółki, ale także o przystąpieniu spółki do grupy spółek. Będąc wspólnikiem masz naprawdę duże pole do działania. Możesz decydować o składzie zarządu spółki z o.o., udzieleniu absolutorium, wyrażeniu zgody na wypłatę dywidendy. Z punktu widzenia wspólnika tego prawa lepiej nie lekceważyć ani nie zdawać się na zdanie innych osób.

Zaskarżanie uchwał wspólników

Można je w pewnym sensie określić takim globalnym uprawnieniem wspólnika. Możesz spytać dlaczego? Przede wszystkim dlatego, że w skład tego prawa wchodzi możliwość wystąpienia z pozwem o uchylenie uchwały, pozwem o stwierdzenie nieważności uchwały. Można to osobiste prawo wspólnika spółki z o.o. potraktować jako skrzynkę z narzędziami ostatecznej reakcji. Kiedy wszystkie inne metody zawiodły, wtedy sięgasz po te narzędzia. A tu znajdziesz szczegóły pierwszego z nich.

Przeglądanie księgi udziałów

Może nie jest to prawo tak popularne jak podejmowanie uchwał czy zaskarżanie decyzji innych wspólników, ale i tak poddaję je Twojej uwadze.

Kiedy może być ono ważne? Załóżmy, że w umowie spółki nie masz postanowień dotyczących pierwszeństwa w nabyciu udziałów przez wspólnika. Zatem każdy i każda z Was może zbyć udział inne osobie. Ma to istotną rolę zwłaszcza przy dużym rozproszeniu udziałowców, gdy chcesz zbudować pewien front podczas kluczowego głosowania. Bez wiedzy kto jest udziałowcem, trudno Ci będzie stworzyć pewien front w trakcie głosowania. W rezultacie, wiedz że masz prawo dostępu do takiej wiedzy.

Osobista kontrola spraw spółki

Na pewno znasz przysłowie pańskie oko konia tuczy. I tu pasuje ono idealnie. Wiem, że po to w spółce z o.o. powołany jest zarząd, aby dbać o jej interesy. W końcu to również w interesie zarządu jest zyskowne działanie spółki.

Niemniej jednak wspólnik ma prawo osobiście sprawdzić jak się mają sprawy spółki, której jest udziałowcem.

W związku z tym masz prawo do uzyskania informacji o tym, jaka jest kondycja spółki, sytuacja finansowa. Możesz zapoznać się z dokumentami spółki, zawieranymi umowami. Wspólnik powinien od czasu do czasu zapoznać się z tymi dokumentami.

Przeczytaj także:

• Czym jest udział w spółce z o.o.?
• Kto może być wspólnikiem w spółce z o.o.?
• Uprawnienia wspólnika mniejszościowego w spółce z o.o.

Żądanie wyłączenia wspólnika

W spółkach, w których jest kilku wspólników naturalną kwestią jest pojawienie się konfliktów. O ile drobne tarcia bądź nieporozumienia zdarzają się często, to poważne konflikty mogą negatywnie wpłynąć na funkcjonowanie całej spółki. A jeśli spory są poważne, wówczas pod znakiem zapytania stoi dalsze istnienie spółki z o.o.

Jeżeli nie jesteś w stanie porozumieć się z innym wspólnikiem i jego działania naruszają interesy spółki, wtedy rozsądne jest zastanowienie się nad wyłączeniem wspólnika ze spółki. Przy czym musisz mieć naprawdę mocne argumenty, żeby wystąpić z tym żądaniem i przekonać do niego sąd.

Żądanie rozwiązania spółki przez sąd

Jest to „atomowe” rozwiązanie jeżeli chodzi o osobiste prawa wspólnika spółki z o.o. Moim zdaniem można się nad nim zastanawiać dopiero wtedy, gdy wszystkie inne pomysły na uzdrowienie sytuacji w spółce nie przyniosły oczekiwanego rezultatu. Nie myl także żądania rozwiązania spółki przez sąd z likwidacją spółki dokonywaną przez wspólników.

Żądanie rozwiązania spółki przez sąd jest możliwe do zastosowania wtedy, gdy wspólnicy nie wyrażają np. zgody za zbycie należących do nich udziałów ani na dobrowolną likwidację spółki.

Żądanie zwołania zgromadzenia wspólników przez sąd

Z tego osobistego prawa wspólnik może skorzystać może skorzystać, gdy w ramach funkcjonowania spółki pojawią się kwestie wymagające wypowiedzenia się wspólników. Mogą to być jednocześnie sprawy bardzo dyskusyjne, które mogą zaważyć na tym jak potoczą się losy spółki.

To uprawnienie będzie szczególnie istotne, gdy większość udziałowców nie chce wyrazić zgody na zwołanie zgromadzenia wspólników.

Ale nie jest to wyłącznie prawo do żądania zwołania zgromadzenia wspólników przez sąd. Obejmuje ono także żądanie umieszczenia określonego punktu w porządku obrad zgromadzenia.

Majątkowe prawa wspólnika spółki z o.o.

Prawo do dywidendy

Najbardziej znane prawo majątkowe wspólnika spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Realizuje się w sytuacji, gdy spółka wypracuje zyski, a wspólnicy podejmą decyzję o ich wypłacie w formie dywidendy. Oczywiście wspólnicy mogą zdecydować o przeznaczeniu zysku np. na kapitał zapasowy spółki. W sytuacji, w której spółka osiągnie zysk, ma kapitał na inwestycje oraz na nieprzewidziane turbulencje, można część bądź całość zysku przeznaczyć na wypłatę dywidendy.

Prawo do rozporządzania udziałem

To kolejne uprawnienie wspólnika w spółce. Polega przede wszystkim na tym, że wspólnik może zbyć udział. I tu należy się drobna uwaga. W treści umowy spółki możliwe są postanowienia, które będą ograniczać swobodę rozporządzania udziałem. Np. umowa wskazuje, aby udziały w pierwszej kolejności zbyć na rzecz innych wspólników. Można także przyjąć rozwiązanie dotyczące tego, aby udział został zbyty na rzecz osoby, która posiada określone kwalifikacje lub wykształcenie.

Prawo do zwrotu dopłat

Zwrot dopłat będzie możliwy w sytuacji, w której dopłaty nie są potrzebne do pokrycia strat wskazanych w sprawozdaniu finansowym spółki. Przy czym potrzebne jest w tym celu podjęcie uchwały przez wspólników. Czyli – gdy nie zostanie podjęta uchwała, wówczas nie ma podstaw do żądania zwrotu dopłat. Ale w takim razie co ma obejmować taka uchwała?

Musi wskazywać kwotę oraz termin zwrotu dopłat, a także wspólnika na rzecz którego ma zostać dokonany zwrot. Warto również dodać, że ważne jest to, aby kapitał zakładowy spółki został pokryty w całości (chodzi o to, by zwrot dopłat nie powodował uszczuplenia kapitału zakładowego spółki). Informacja o zwrocie dopłat powinna zostać ogłoszona w Monitorze Sądowym i Gospodarczym lub innym czasopiśmie przeznaczonym do ogłoszeń spółki. Dopiero po upływie miesiąca od dnia tego ogłoszenia może nastąpić zwrot dopłat. Wartym podkreślenia aspektem jest to, że zwrot dopłat musi być równomierny oraz proporcjonalny. Oznacza to, że nie można faworyzować któregokolwiek ze wspólników w przypadku zwrotu dopłat.

Pierwszeństwo w objęciu nowych udziałów

To prawo przysługuje wspólnikowi w sytuacji, w której dochodzi do podwyższenia kapitału zakładowego. Wówczas to dotychczasowi wspólnicy mają prawo do objęcia nowych udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym. Na wykorzystanie tego prawa, wspólnicy maja miesiąc od dnia wezwania. Oczywiście, umowa może przewidywać w tym zakresie inne rozwiązania. Co warte podkreślenia, wspólnik nie ma obowiązku skorzystać z tego uprawnienia.

Prawo do udziału w kwocie likwidacyjnej

Kolejnym uprawnieniem wspólnika spółki z o.o. jest udział w kwocie likwidacyjnej. Dzieje się to w sytuacji, w której spółka z ograniczoną odpowiedzialnością jest likwidowana, a po upłynnieniu majątku spółki pozostaje jeszcze coś, co można podzielić pomiędzy wspólników. Warto podkreślić, że to prawo może powstać dopiero, kiedy spółka ureguluje wszystkie swoje zobowiązania (i tej kolejności należy się trzymać:)).

Prawo do wynagrodzenia za powtarzające się świadczenia niepieniężne

W kontekście tego uprawnienia należy wskazać, że umowa spółki może przewidywać, iż wspólnik może być zobowiązany do wykonywania na rzecz spółki pewnych świadczeń. Wspólnicy mogą takie rozwiązanie zawrzeć w treści umowy. Również wspólnicy mogą określić rodzaj takich czynności w umowie. Wówczas za takie świadczenia, wspólnikom będzie przysługiwać wynagrodzenie.

Prawo żądania wykupienia bądź odkupienia udziałów

Wspólnik może z tego prawa skorzystać w momencie, w którym dochodzi do łączenia bądź podziału spółek. W takich przypadkach, gdyby np. na skutek podziału miałoby dojść do objęcia udziałów na mniej korzystnych warunkach, wówczas wspólnik ma prawo żądać, aby spółka (przejmująca bądź nowo zawiązana) odkupiła od niego te udziały. Odbywa się to w oparciu o dość złożoną procedurę, którą opiszę w niedługim czasie.

Obowiązki wspólnika spółki z o.o.

Obowiązek wniesienia wkładu

Jest to kluczowy obowiązek wspólnika. Jak już wiecie, każdy wspólnik przystępujący do spółki i obejmujący określoną liczbę udziałów musi uczynić to w zamian za wkłady, pieniężne bądź niepieniężne. Bez względu na to, jakim rodzajem wkładu zostaną pokryte udziały, wspólnik musi się z tego obowiązku wywiązać.

Możesz mnie zapytać, jakie będą skutki braku pokrycia wkładu. Teoretycznie, można zarejestrować spółkę bez oświadczenia wspólników o pokryciu wkładu. Ale wtedy sąd rejestrowy wezwie wspólników do uzupełnienia tego dokumentu. Jeżeli wspólnicy nie wywiążą się z tego obowiązku, będzie możliwe ukaranie ich grzywną. Może także powstać odpowiedzialność cywilna związana z procesem założenia spółki. Dlatego ten obowiązek musi być potraktowany priorytetowo, aby proces założenia spółki był kompletny oraz poprawny.

Aby zrealizować ten obowiązek możesz na poczet wkładów wnieść:

1. wkłady pieniężne;
2. wkłady niepieniężne.

Wkłady pieniężne to po prostu pieniądze. To najchętniej i najczęściej wybierany sposób wniesienia wkładów potrzebnych do pokrycia kapitału zakładowego spółki.

Natomiast w przypadku wkładu niepieniężnego możesz na pokrycie kapitału zakładowego przekazać nieruchomość, ruchomość, prawa wynikające z patentu itp. Oczywiście możesz mi powiedzieć, że wartość nieruchomości często może przekraczać wysokość wkładów, które musisz pokryć. Ale nic nie stoi na przeszkodzie, aby nadwyżkę powstałą w takiej sytuacji przeznaczyć na agio (nadwyżka, która powstaje w sytuacji objęcia udziałów powyżej ich wartości nominalnej, przekazywana na kapitał zakładowy).

Obowiązek zwrotu bezprawnej wypłaty

Podstawą tego obowiązku jest przepis art. 198 § 1 k.s.h.:

Wspólnik, który wbrew przepisom prawa lub postanowieniom umowy spółki otrzymał wypłatę (odbiorca), obowiązany jest do jej zwrotu. Członkowie organów spółki, którzy ponoszą odpowiedzialność za taką wypłatę, odpowiadają za jej zwrot spółce solidarnie z odbiorcą.

Ten obowiązek dotyczy sytuacji, w której doszło do wypłaty dywidendy, podczas gdy było to sprzeczne z postanowieniami kodeksu spółek handlowych czy też umową spółki. Pierwszym z brzegu przykładem jest wypłata dywidendy, gdy spółka w poprzednim roku obrotowym nie wykazała zysku. Jeżeli doszło do takiej sytuacji, wówczas wspólnik, który otrzymał taką wypłatę ma obowiązek zwrotu dywidendy.

W tym zakresie orzecznictwo jest konsekwentne, co potwierdza wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 27 listopada 2020 r., I AGa 72/20:

W świetle art. 198 k.s.h. niedopuszczalne jest dokonywanie bez podstawy prawnej jakichkolwiek przesunięć majątkowych między wspólnikami a spółką. Wypłatą, o której mowa w tym przepisie, jest każda wypłata niezgodna z przepisami prawa lub postanowieniami umowy spółki. Ochrona przewidziana w art. 198 k.s.h. ma na celu zapewnienie integralności majątku spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, zatem wspólnicy mogą uzyskać ze spółki tylko wypłaty, które są przewidziane w przepisach k.s.h. Przepis art. 198 § 1 k.s.h. obejmuje swoim zakresem wszelkie sytuacje, w których wspólnik spółki z ograniczoną odpowiedzialnością uzyskał świadczenie pieniężne od spółki, które nie znajduje uzasadnienia w przepisach prawa lub umowie.

Obowiązek pokrycia ubytku w majątku spółki niezbędnym do pokrycia kapitału zakładowego

Jest to kolejny obowiązek wspólnika spółki z o.o. również regulowany przez przepisy kodeksu spółek handlowych:

Art. 198 § 2 k.s.h.: Jeżeli zwrotu wypłaty nie można uzyskać od odbiorcy, jak również od osób odpowiedzialnych za wypłatę, za ubytek w majątku spółki, który jest wymagany do pełnego pokrycia kapitału zakładowego, odpowiadają wspólnicy w stosunku do swoich udziałów. Kwoty, których nie można ściągnąć od poszczególnych wspólników, rozdziela się między pozostałych wspólników w stosunku do udziałów.

W sytuacji, w której doszło do wypłaty skutkującej ubytkiem w kapitale zakładowym spółki, pozostali wspólnicy mają obowiązek wyrównać ten ubytek. Zaktualizuje się on gdy:

1. Ubytek prowadzi do braku pokrycia kapitału zakładowego;
2. Nie ma możliwości uzyskania zwrotu od odbiorcy;
3. Nie ma możliwości uzyskania zwrotu od odpowiedzialnego członka organu spółki.

To powoduje, że musisz zwracać uwagę nie tylko na prawidłowość własnych działań, ale także na działania innych wspólników oraz zarządu spółki.

W takim przypadku, sądy również rygorystycznie podchodzą do sytuacji, w których wspólnicy dokonują wypłat, powodujących ubytek w kapitale zakładowym. Dobitnie potwierdza to wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 25 marca 2014 r., I ACa 89/14:

Przepis ten dotyczy sytuacji nie tyle zwrotu wniesionych wkładów na pokrycie kapitału zakładowego, ale jakiekolwiek wypłaty z majątku spółki, gdy jest on potrzebny do pełnego pokrycia kapitału zakładowego w sytuacji, gdyby było potrzebne pokrycie kapitału. Dotyczyć to może fazy tworzenia spółki, jak również jej funkcjonowania. Przykładami takich wypłat mogą być wypłaty z odsetek z tytułu dopłaty czy pożyczki udzielonej spółce, wypłaty z tytułu wynagrodzenia za powtarzające się świadczenia niepieniężne, zapłatę za towary dostarczone spółce, świadczenia jednorazowe.

Świadczenia na rzecz spółki

Zgodnie z treścią przepisu art. 151 § 3 k.s.h.: Wspólnicy są zobowiązani jedynie do świadczeń określonych w umowie spółki.

Można tu wyodrębnić pewne kategorie świadczeń wspólników względem spółki z o.o.:

• wynikające z ustawy;
• wynikające z umowy spółki;
• pozostałe obowiązki umowne.

Oznacza to, że to Ty jako wspólnik i współtwórca umowy spółki podejmiesz decyzję o tym, do jakich świadczeń na rzecz spółki się zobowiążesz. Podstawowym obowiązkiem jest wniesienie wkładu na pokrycie kapitału zakładowego. Kolejnymi obowiązkami są te dotyczące np. dopłaty do udziałów (czyli wskazane w umowie spółki). Obowiązkiem może być także np. zakaz konkurencji nałożony na wspólnika.

W rezultacie wyłącznie od wspólników spółki zależy to, do jakich świadczeń zostaną zobowiązani w umowie spółki. W tej materii można przyjąć bardzo szeroki zakres świadczeń na rzecz spółki, ale także ograniczyć go do niezbędnych postanowień.

Obowiązek powtarzających się świadczeń niepieniężnych

Ten obowiązek musi wynikać z treści umowy. Może polegać np. na dostawie produktów niezbędnych do prowadzenia przez spółkę działalności, wykonaniu usług w powtarzalny sposób. Zarówno sposób, jak też ich powtarzalność ma określać umowa spółki.

Ważne jest to, że takie powtarzające się świadczenia niepieniężne muszą być określone w umowie spółki. Jeżeli nie zostało to wskazane w treści umowy spółki, a chcesz mieć taką możliwość, potrzebne jest dokonanie zmiany umowy spółki. Tu musisz skorzystać z notarialnego sposobu zmiany umowy spółki.

Przede wszystkim trzeba pamiętać, że ten obowiązek jest związany z udziałem, a nie z wspólnikiem.

Obowiązki korporacyjne

Nie są to obowiązki wprost wynikające z przepisów kodeksu spółek handlowych, ale warto o nich wspomnieć. Mianowicie poprzez uczestnictwo w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w charakterze wspólnika, zobowiązujesz się do działania na rzecz dobra spółki.

Co to oznacza?

Przede wszystkim oznacza to, że nie możesz działać na szkodę spółki. Nie możesz dopuścić się do działania, które wpłynie niekorzystnie na spółkę, np. ujawnić tajemnicy spółki, ujawnić know – how spółki. Jeżeli nie chcesz być udziałowcem w spółce, sprzedaj swoje udziały, ale nie działaj wbrew interesom swojej spółki.

Wiąże Cię także obowiązek lojalności. W praktyce należy go interpretować tak, że nie jest możliwe doprowadzenie do sytuacji, w której założysz inną spółkę, która będzie działać na szkodę tej pierwszej. Jeśli taki pomysł przyjdzie Ci do głowy i zechcesz go realizować, nie zdziw się, gdy pozostali wspólnicy będą dążyć do wyłączenia Cię ze spółki.

Prawa i obowiązki wspólników w spółce z o.o. – podsumowanie

Jak możesz zauważyć, bycie wspólnikiem w spółce z o.o. wiąże się z szeregiem różnych praw i obowiązków, z których nie tylko możesz, ale musisz korzystać.

Dzięki nim możesz realnie wpływać na losy założonej przez siebie spółki oraz przeciwdziałać ewentualnym zagrożeniom dla prowadzonych przez nią interesów.

Prawa i obowiązki wspólników w spółce z o.o. – pytania i odpowiedzi

Czy w umowie spółki obowiązkowo należy zawrzeć zakaz konkurencji wspólników?

Nie, takiego obowiązku nie ma. Niektórzy wspólnicy spółki z o.o. wprowadzają to postanowienie po to, aby nie tworzyła się konkurencja dla założonego podmiotu, aby nikt ze wspólników nie wykorzystał know – how do innych celów.

Czy naruszenie obowiązków wobec spółki może stanowić podstawę żądania wyłączenia wspólnika ze spółki?

Taka możliwość istnieje. Przy czym musisz pamiętać, że o wyłączeniu wspólnika ze spółki decyduje sąd.

Czy jest jakiś limit obowiązków, które muszą być nałożone na wspólników spółki z o.o.?

Nie ma takiego limitu. Oznacza to, że w swojej umowie spółki możesz mieć ograniczoną ilość obowiązków wspólników, jak też rozbudować ten katalog.

Czy muszę w umowie spółki zawierać postanowienia dotyczące obowiązku powtarzających się świadczeń niepieniężnych?

Nie, nie musisz w umowie spółki zawierać takich postanowień. Twoja umowa spółki może w ogóle nie zawierać takiego elementu. Możesz także zawrzeć postanowienia, o których mowa w art. 176 k.s.h., ale z nich nie korzystać, a zamieścić z myślą o przyszłości swojej roli w spółce.

Czy zakres moich obowiązków jako wspólnika w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością może się zmieniać?

Jeżeli zmienią się przepisy kodeksu spółek handlowych regulujące zakres obowiązków, to zmienią się także Twoje obowiązki. Poza tym zmiana w zakresie obowiązków może nastąpić na skutek zmiany umowy spółki, jeżeli postanowisz wraz ze swoimi wspólnikami dokonać pewnych modyfikacji w treści umowy.

Czy ktoś może odebrać mi moje osobiste prawa?

Nie – dopóki jesteś wspólnikiem spółki z o.o. te prawa Ci przysługują i nikt nie może Ci ich odebrać

Jestem wspólnikiem i mam niewiele udziałów. Czy mogę skorzystać ze wszystkich praw, które zostały tu wymienione?

Dobre pytanie. Uprawnienie np. do zwołania zgromadzenia przez wspólników wymaga co najmniej jednej dziesiątej kapitału zakładowego.

Dlatego musisz zwracać uwagę na to „ilu szabel” potrzebujesz do skorzystania z danego uprawnienia.

W jaki sposób mogę reagować na to, kiedy ktoś próbuje ograniczyć moje osobiste prawa?

Twoim największym sprzymierzeńcem będzie Twoja wiedza na temat uprawnień, które masz.

Dodatkowo warto je znać i z nich korzystać. Wtedy mało prawdopodobne jest to, że ktoś będzie ograniczał przysługujące Ci uprawnienia.

Jeżeli potrzebujesz wsparcia prawnego w rozwiązaniu problemów związanych z prawami i obowiązkami wspólników w spółce z o.o., zapraszam Cię do kontaktu.

Autorka: adwokat Katarzyna Zalewska

Zdjęcie pochodzi z: unsplash.com

***