W swoich wcześniejszych artykułach dotyczących fundacji rodzinnej wytłumaczyłam Ci, czym jest fundacja rodzinna w kontekście wehikułu sukcesji prawnej biznesu oraz jaka jest rola fundatora w fundacji. W tym artykule omówię zagadnienie dotyczące beneficjenta w fundacji rodzinnej. Kim jest beneficjent w fundacji rodzinnej i jakie uprawnienia się z tym wiążą? Odpowiedź na te i inne pytania znajdziesz w tym artykule.

Beneficjent w fundacji rodzinnej

Aby ustalić, kto może być beneficjentem w fundacji rodzinnej warto odwołać się do przepisu art. 30 ustawy o fundacji rodzinnej. Mianowicie:

1. Beneficjentem może być:

1) osoba fizyczna,

2) organizacja pozarządowa, o której mowa w art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego o i wolontariacie, prowadząca działalność pożytku publicznego w rozumieniu art. 3 ust. 1 tej ustawy – która zgodnie ze statutem może otrzymać świadczenie od fundacji rodzinnej lub mienie w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej. 

2. Beneficjentem może być fundator.

Oznacza to, że beneficjentami przede wszystkim mają być osoby fizyczne. Jedynym wyjątkiem wśród osób prawnych są organizacje pozarządowe.

Ale zastanówmy się czy wszystkie osoby fizyczne mogą być beneficjentami?

Przede wszystkim beneficjentami mogą być osoby, które jeszcze nie urodziły się w momencie jej utworzenia. Nie wprowadzono także warunków dotyczących wieku czy też zdolności do czynności prawnych. W rezultacie wachlarz beneficjentów – osób fizycznych jest naprawdę szeroki.

Należy podkreślić, że również fundator może być beneficjentem – to z punktu widzenia zabezpieczenia własnych interesów to dobre rozwiązanie.

Skoro wiesz już kim jest beneficjent w fundacji rodzinnej, to trzeba odpowiedzieć na kolejne pytanie, mianowicie…

Kto decyduje o przyznaniu statusu beneficjenta?

O tym, kto będzie beneficjentem fundacji rodzinnej decyduje fundator. To pomysłodawca fundacji wskazuje osoby, które ma wspomagać fundacja rodzinna.

Po tym, gry fundator wskaże beneficjentów, trzeba stworzyć ich listę. Obowiązek stworzenia listy i jej aktualizacji spoczywa na zarządzie fundacji rodzinnej.

Natomiast lista beneficjentów powinna zawierać informacje takie jak:

• imię i nazwisko albo nazwę beneficjenta;
• identyfikator podatkowy (np. numer NIP, PESEL, numer i serię paszportu bądź innego dokumentu potwierdzającego tożsamość, imiona rodziców);
• adres zamieszkania bądź adres do doręczeń beneficjenta;
• inne dane niezbędne do spełnienia świadczenia na rzecz beneficjenta.

Rzecz jasna, listę beneficjentów opracowuje się na podstawie informacji o beneficjentach zawartych w statucie fundacji rodzinnej.

W związku z tym pojawia się pytanie, czy możliwe jest dokonanie zmiany w zakresie beneficjentów? Czy można kogoś dodać bądź usunąć z tej listy?

Jak już wcześniej wspomniałam, fundator podejmuje decyzje dotyczące tego, kto jest beneficjentem. Te osoby wymienia się w statucie fundacji. W związku z czym – jeżeli fundator będzie chciał zmienić krąg beneficjentów, będzie musiał dokonać zmiany statutu fundacji.

Jakie uprawnienia przysługują beneficjentom fundacji rodzinnej?

Znajdowanie się w gronie beneficjentów fundacji rodzinnej jest znaczącym wyróżnieniem. Niemniej jednak beneficjent fundacji rodzinnej posiada szereg uprawnień, które powinien znać.

Można wśród nich wskazać:

• prawo do kierowania względem organów fundacji rodzinnej uwag, opinii, zaleceń;
• możliwość uzyskiwania informacji o działalności fundacji;
• uprawnienie do członkostwa i głosowania w zgromadzeniu beneficjentów (jeżeli zostało to przyznane w statucie);
• prawo do zwołania zgromadzenia beneficjentów, żądania jego zwołania, odwołania tego zgromadzenia;
• uprawnienie do zaskarżenia uchwały organu fundacji rodzinnej;
• możliwość złożenia wniosku o rozwiązanie fundacji rodzinnej ze względu na przepis art. 87 pkt 1 – 3 ustawy o fundacji rodzinnej;
• prawo do przeglądania akt rejestrowych fundacji rodzinnej i otrzymywania ich odpisów.

Omówmy dokładnie każde z tych uprawnień.

Prawo do kierowania względem organów fundacji rodzinnej uwag, opinii, zaleceń

Jest to pierwsze z wymienionych przeze mnie praw. Polega ono na tym, że beneficjent fundacji może skierować do niej swoje uwagi, spostrzeżenia do działania fundacji rodzinnej. Może dotyczyć to każdego aspektu działania fundacji rodzinnej. Warto jednak zaznaczyć, że uwagi kierowane przez beneficjentów nie mają wiążącego charakteru.

Możliwość uzyskiwania informacji o działalności fundacji

Kolejnym uprawnieniem beneficjenta fundacji rodzinnej jest uzyskiwanie informacji o działalności fundacji rodzinnej. To uprawnienie polega na wglądzie do dokumentów fundacji (statutu, sprawozdań finansowych, ksiąg rachunkowych) jak też uzyskiwania wyjaśnień od zarządu fundacji rodzinnej.

Przy czym zarząd może odmówić beneficjentowi informacji jeżeli istnieje poważna obawa, że uzyskane przez beneficjenta wiadomości zostaną wykorzystane w sposób sprzeczny z interesami oraz celami fundacji. Jeżeli zdaniem beneficjenta odmowa była bezzasadna może wystąpić do sądu, aby to sąd zobowiązał zarząd fundacji rodzinnej do udostępnienia tych informacji.

Prawo do członkostwa i głosowania w zgromadzeniu beneficjentów

Następnym prawem beneficjenta jest udział w zgromadzeniu beneficjentów. Fundator w statucie wskazuje, którzy beneficjenci mają prawo do udziału w zgromadzeniu beneficjentów.

Zgromadzenie beneficjentów to jeden z organów fundacji rodzinnej. Jego rolą jest dbałość o to, by wola beneficjentów była uwzględniania w działaniu fundacji rodzinnej. Jest to funkcja kontrolująca. Zgromadzenie beneficjentów musi zostać utworzone w każdej fundacji rodzinnej. Możliwe jest przyjęcie takiej konstrukcji, że nie wszyscy beneficjenci będą uprawnieni do udziału w zgromadzeniu.

Uprawnienie do zwoływania zgromadzenia beneficjentów

Jednym z uprawnień beneficjentów jest także możliwość zwoływania zgromadzenia beneficjentów. Co do zasady, zgromadzenie jest zwoływane przez zarząd fundacji rodzinnej. Natomiast beneficjenci mogą żądać zwołania zgromadzenia, jeżeli fundator zmarł, nie ma rady nadzorczej, a także gdy fundator nie jest uprawniony do powołania zarządu – jeśli w wyniku śmierci członka zarządu żaden mandat nie byłby obsadzony. Możliwe jest także określenie w statucie uprawnienia beneficjentów do zwoływania zgromadzenia beneficjentów.

Możliwość zaskarżania uchwały organu fundacji rodzinnej.

Kolejnym uprawnieniem beneficjenta fundacji rodzinnej jest możliwość zaskarżania uchwały organy fundacji rodzinnej. W tym przypadku można skorzystać z powództwa o uchylenie uchwały organu fundacji – jeżeli uchwała jest sprzeczna ze statutem bądź celem fundacji. Termin do takiego powództwa to miesiąc od dnia otrzymania wiadomości o uchwale, ale nie później niż 6 miesięcy od dnia jej podjęcia.

Drugą opcją jest powództwo o stwierdzenie nieważności uchwały. Przy czym powództwo dotyczące stwierdzenia nieważności uchwały ma podstawę w sprzeczności uchwały z ustawą i można je wnieść w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym beneficjent dowiedział się o uchwale, ale nie później niż 2 lata od dnia podjęcia uchwały.

Jest to sposób przeciwdziałania postępowaniu, które mogłoby naruszać interesy fundacji rodzinnej.

Złożenie wniosku o rozwiązania fundacji rodzinnej

Beneficjent fundacji rodzinnej może złożyć wniosek o jej rozwiązanie, jeśli:

• zaszły okoliczności wskazane w statucie, w szczególności upłynął okres, na jaki fundacja rodzinna została powołana, został zrealizowany cel fundacji rodzinnej, brak jest możliwości dalszej realizacji celu fundacji rodzinnej lub jego realizacja wiąże się z nadmiernymi trudnościami, a usunięcie przeszkód nie może nastąpić bez konieczności poniesienia niewspółmiernie wysokich kosztów;
• jest zarządzana w sposób oczywiście sprzeczny z jej celem lub interesami beneficjentów;
• z innych ważnych powodów kontynuowanie działalności fundacji rodzinnej jest niecelowe.

Jeśli fundacja rodzinna nie działa tak jak powinna, wówczas beneficjent ma prawo do podjęcia odpowiedniej reakcji, również zmierzającej do rozwiązania fundacji rodzinnej.

Prawo do przeglądania akt rejestrowych fundacji rodzinnej i otrzymywania ich odpisów

Każdy beneficjent ma prawo do przeglądania akt rejestrowych fundacji rodzinnej, jak też otrzymywania ich odpisów. Akta rejestrowe w przeciwieństwie do tych umieszczonych w Krajowym Rejestrze Sądowym nie są jawne – choćby z uwagi na to, że zawierają dane osobowe. Dlatego wgląd w akta może odbywać się w sądzie, który prowadzi taki rejestr. A jest to Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim.

Przeczytaj także:

• Fundacja rodzinna jako narzędzie prawnej sukcesji biznesu
• Rola fundatora w fundacji rodzinnej
• Czym jest sukcesja prawna biznesu?

Jakie funkcje może pełnić beneficjent w fundacji rodzinnej?

Dostrzegasz, że beneficjentowi przysługuje szereg uprawnień, które mogą wpływać na działanie fundacji rodzinnej.

Przy czym możesz się także zastanawiać nad tym, czy rolę beneficjenta można łączyć z innymi funkcjami w fundacji rodzinnej?

Podstawowymi organami w fundacji rodzinnej jest zarząd oraz zgromadzenie beneficjentów. W takim razie – czy beneficjent może być również członkiem zarządu? Odpowiedź na tak zadane pytanie brzmi: beneficjent może zostać członkiem zarządu fundacji rodzinnej. Czyli może jednocześnie łączyć obie te funkcje.

Podsumowanie

Status beneficjenta fundacji rodzinnej jest dość gruntownie uregulowany. Oprócz tego, że beneficjentowi przysługuje naprawdę dużo uprawnień, a zwłaszcza prawo do czerpania korzyści z tego co zostaje wypracowane przez fundację rodzinną, może on wywierać wpływ na jej funkcjonowanie. Mądre wykorzystanie uprawnień przysługujących beneficjentowi będzie skutkować tym, że beneficjent może również kontrolować sposób działania fundacji, a poniekąd wpływać na jej działanie.

Jeśli potrzebujesz pomocy prawnej, zapraszam Cię do kontaktu.

Pytania i odpowiedzi

1. Czy wśród beneficjentów fundacji rodzinnej może znajdować się osoba, która nie jest członkiem mojej rodziny?

Oczywiście, że wśród beneficjentów fundacji rodzinnej może znajdować się osoba, która nie jest członkiem Twojej rodziny.

Jeśli jesteś fundatorem fundacji rodzinnej, to Ty decydujesz o tym, kto będzie beneficjentem w stworzonej przez Ciebie fundacji rodzinnej.

2. Czy mogę przyznać niektórym beneficjentom prawo do udziału w zgromadzeniu beneficjentów?

Możesz wprowadzić do statutu takie rozwiązanie. Oznacza to, że część beneficjentów będzie mieć prawo udziału w zgromadzeniu beneficjentów, a reszta będzie występować w roli beneficjentów.

3. Czy zmiana kręgu beneficjentów będzie wymagać zmiany statutu?

Tak, ponieważ to w statucie wskazujesz, kto ma być beneficjentem. Bez zmiany tych postanowień nie dodasz ani nie usuniesz beneficjentów z fundacji rodzinnej.

Autorka: adwokat Katarzyna Zalewska

Zdjęcie pochodzi z: unsplash.com

***