Funkcja członka zarządu fundacji rodzinnej to nie tylko istotne wyzwanie zawodowe. To również świadomość konsekwencji podejmowanych decyzji. Dlatego w tym artykule przedstawię odpowiedzialność członków zarządu fundacji rodzinnej.
Odpowiedzialność członków zarządu fundacji rodzinnej
Zastanawiając się nad tą kwestią należy zwrócić uwagę na przepis art. 75 ustawy o fundacji rodzinnej:
1. Członek zarządu, członek rady nadzorczej oraz likwidator odpowiadają wobec fundacji rodzinnej za szkodę wyrządzoną działaniem lub zaniechaniem sprzecznym z prawem lub postanowieniami statutu, chyba że nie ponoszą winy.
2. Członek zarządu, członek rady nadzorczej oraz likwidator nie naruszają obowiązku dołożenia należytej staranności, jeżeli postępując w sposób lojalny wobec fundacji rodzinnej, działają w granicach uzasadnionego ryzyka gospodarczej, w tym na podstawie informacji, analiz i opinii, które muszą być w danych okolicznościach uwzględnione przy dokonywaniu starannej oceny.
Przesłanki odpowiedzialności członków zarządu fundacji rodzinnej
Fundacja rodzinna – jeśli chce, aby członek zarządu poniósł odpowiedzialność musi wykazać trzy, kluczowe przesłanki:
- poniesiona szkoda,
- bezprawność zachowania członka zarządu,
- związek przyczynowy pomiędzy zachowaniem członka zarządu a szkodą.
Szkoda
Szkodą jest pewien uszczerbek w majątku fundacji. Można wskazać, że jest to coś, co fundacja straciła na skutek postępowania członka zarządu.
Pamiętaj o tym, że szkody nie interpretuje się tylko jako faktycznej straty, ale również jako utracone korzyści – czyli coś co można byłoby osiągnąć, gdy nie postępowanie członka zarządu.
Bezprawność zachowania członka zarządu
Natomiast bezprawność zachowania członka zarządu fundacji rodzinnej można scharakteryzować jako działanie bądź zaniechanie sprzeczne z prawem, postanowieniami statutu, naruszenie obowiązków lojalności, staranności.
Odpowiedzialność opiera się na zasadzie winy.
Czyli członkowi zarządu można przypisać odpowiedzialność za wiele aspektów jego działalności, co prowadzi do wniosku, że jest to szeroki zakres ponoszenia konsekwencji podejmowanych działań.
Związek przyczynowo – skutkowy
Do tego, aby przypisać komuś, kto zajmował stanowisko członka zarządu fundacji rodzinnej odpowiedzialność, musi istnieć związek przyczyno – skutkowy.
Pewnie zastanawiasz się w jaki sposób go ustalić?
Najpierw musisz ustalić czy działanie bądź zaniechanie członka zarządu doprowadziłoby do powstania szkody. Następnie trzeba zweryfikować, czy postępowanie członka zarządu fundacji rodzinnej zwiększyło możliwość wystąpienia szkody.
Jeśli uzyskasz pozytywne odpowiedzi, wówczas można przypisać członkowi zarządu odpowiedzialność.
Jakie okoliczności wyłączają odpowiedzialność członków zarządu fundacji rodzinnej?
Skoro członkowie zarządu fundacji rodzinnej podlegają tak surowym kryteriom oceny ich działalności, to może wydawać Ci się, że nie istnieją żadne okoliczności wyłączające ich odpowiedzialność.
Otóż takie okoliczności istnieją, gdy członkowie zarządu wykażą, że działali w granicach uzasadnionego ryzyka gospodarczego. Granice uzasadnionego ryzyka gospodarczego wyznaczają różnego rodzaju analizy, wiadomości, które pokazują jak określone okoliczności mogą wpływać na działalność fundacji rodzinnej.
Do tego dochodzi również doświadczenie oraz wykształcenie członków fundacji rodzinnej.
Jeżeli członek zarządu wykaże, że w oparciu o dane okoliczności nie mógł podjąć innej decyzji bądź nawet inna decyzja nie mogłaby wywołać odmiennych skutków, wówczas istnieje szansa na wyłączenie odpowiedzialności.
Charakter odpowiedzialności członków zarządu fundacji rodzinnej
Aby rozwikłać to zagadnienie, trzeba ponownie wrócić do treści przepisów ustawy o fundacji rodzinnej, a zwłaszcza przepisu art. 76, który wskazuje na solidarny charakter odpowiedzialności.
Oznacza to, że w sytuacji zarządu fundacji rodzinnej składającego się z kilku osób – jeśli wspólnie wyrządziły one szkodę można domagać się od nich naprawienia szkody.
Można również domagać się tego od jednej osoby. Wówczas ta konkretna osoba może wystąpić z roszczeniem regresowym wobec innych członków zarządu. Te rozwiązania dają fundacji rodzinnej możliwość elastycznego wyboru sposobu dochodzenia należnego odszkodowania.
Przeczytaj także:
Odpowiedzialność za wykonanie obowiązku informacyjnego względem Krajowej Administracji Skarbowej
Członkowie zarządu fundacji rodzinnej ponoszą również odpowiedzialność z tytułu wykonania obowiązku informacyjnego względem Krajowej Administracji Skarbowej.
Ten obowiązek nakłada przepis art. 84 ustawy o fundacji rodzinnej:
Na żądanie organu Krajowej Administracji Skarbowej fundacja rodzinna przekazuje w terminie wyznaczonym przez organ Krajowej Administracji Skarbowej, nie krótszym niż 14 dni od dnia doręczenia żądania, dane zawarte na liście beneficjentów, spis mienia oraz informacje o oświadczeniach lub mieniu przekazanym w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej, w tym ich rodzaju, wysokości świadczeń lub wartości mienia, terminie i sposobie spełnienia świadczeń lub przekazaniu mienia. W żądaniu organ Krajowej Administracji Skarbowej określa okres, za jaki informacje mają być przesłane.
Możesz zapytać, dlaczego przypisuję tę odpowiedzialność zarządowi fundacji rodzinnej? Ponieważ to zarząd fundacji rodzinnej reprezentuje fundację i to na nim spoczywa obowiązek przekazywania tych informacji.
Zasady odpowiedzialności członków zarządu za zobowiązania podatkowe
Kolejną płaszczyzną odpowiedzialności członków zarządu fundacji rodzinnej jest ordynacja podatkowa i zobowiązania podatkowe.
Zarządowi fundacji rodzinnej powinien być znany przepis art. 116a § 1 ordynacji podatkowej:
Za zaległości podatkowe innych osób prawnych niż wymienione w art. 116 i fundacji rodzinnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie organów zarządzających tymi podmiotami. Przepis art. 116 stosuje się odpowiednio.
Jak też przepis art. 117e ordynacji podatkowe:
§ 1. Fundacja rodzinna odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie z fundatorem za zaległości podatkowe tego fundatora powstałe przed ustanowieniem fundacji rodzinnej.
§ 2. Zakres odpowiedzialności fundacji rodzinnej jest ograniczony do wartości majątku wniesionego przez fundatora do fundacji rodzinnej.
§ 3. Przepisy § 1 i 2 stosuje się odpowiednio do fundacji rodzinnej w organizacji.
Członkowie zarządu fundacji rodzinnej w organizacji powinni zwracać uwagę na to, w jaki sposób fundacja rodzinna wywiązuje się ze swoich obowiązków podatkowych, po to, aby w przyszłości nie ponosić z tego tytułu odpowiedzialności.
Natomiast moment rejestracji fundacji rodzinnej kończy odpowiedzialność członków zarządu. Od tego momentu fundacja całym swoim majątkiem ponosi odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe.
Zasady odpowiedzialności członków zarządu fundacji rodzinnej za brak zgłoszenia wniosku o upadłość
Jeszcze kilka miesięcy temu uważny obserwatorzy tematyki fundacji rodzinnej zastanawiali się nad tym, czy fundacja może upaść.
Te wątpliwości wynikały z tego, że w ustawie Prawo upadłościowe nie zawarto fundacji rodzinnej jako podmiotu, który miał zdolność upadłościową.
Natomiast postanowienie Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy w Warszawie wyjaśniło tę kwestię – ogłoszono upadłość fundacji rodzinnej.
Dobrze, ale jaką rolę pełni tu zarząd i gdzie pojawia się odpowiedzialność?
Jeżeli można ogłosić upadłość fundacji rodzinnej prowadzącej działalność gospodarczą, trzeba do tego zastosować przepisy Prawa upadłościowego. Zatem od razu należy zwrócić uwagę na przepis art. 21 ust. 3 ustawy Prawo upadłościowe:
Osoby, o których mowa w ust. 1 – 2a, ponoszą odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną wskutek niezłożenia wniosku w terminie określonym w ust. 1 lub 2a, chyba że nie ponoszą winy. Osoby te mogą uwolnić się od odpowiedzialności, w szczególności jeżeli wykażą, że w terminie określonym w ust. 1 lub 2a otwarto postępowanie rekrutacyjne albo zatwierdzono układ w postępowaniu o zatwierdzenie układu.
Jeśli jesteś członkiem zarządu, to masz prawo do prowadzenia spraw fundacji, reprezentowania jej. Gdy po stronie fundacji rodzinnej wystąpią przesłanki do ogłoszenia upadłości, członkowie zarządu muszą jak najszybciej podjąć działania, aby złożyć stosowne wnioski i uniknąć odpowiedzialności z tego tytułu.
Odpowiedzialność członków zarządu fundacji rodzinnej – pytania i odpowiedzi
1. W jakim terminie fundacja rodzinna może dochodzić swoich roszczeń?
Fundacja rodzinna może dochodzić swoich roszczeń od członków zarządu w terminie 6 lat.
Stosuje się tu przepisy o przedawnieniu roszczeń wynikające z kodeksu cywilnego.
2. Czy podział czynności pomiędzy członków zarządu fundacji rodzinnej umożliwia uwolnienie się od odpowiedzialności?
Co do zasady, z orzecznictwa dotyczącego innych osób prawnych, podział czynności pomiędzy członków zarządu nie stanowił podstawy do zwolnienia się od odpowiedzialności.
Dostrzegam pewne wyjście w sytuacji, w której rzeczywiście jedyną osobą ponoszącą odpowiedzialność jest konkretnych członek zarządu, wtedy można wykazywać, że ze względu np. na podział obowiązków nie można było zapobiec wystąpieniu szkody.
3. Kto podejmuje decyzję o wytoczeniu powództwa przeciwko członkowi zarządu fundacji rodzinnej?
Decyzję o wytoczeniu powództwa przeciwko członkowi zarządu fundacji rodzinnej podejmuje zarząd bądź rada nadzorcza albo zgromadzenie beneficjentów.
Odpowiedzialność członków zarządu fundacji rodzinnej – podsumowanie
Wiesz już, że odpowiedzialność członków zarządu fundacji rodzinnej nie ogranicza się wyłącznie do samej fundacji. Obejmuje także odpowiedzialność na gruncie ordynacji podatkowej, prawa upadłościowego, ale także wobec Krajowej Administracji Skarbowej.
Dlatego przyjmując propozycję pełnienia funkcji członka zarządu fundacji rodzinnej, zastanów się nad wszystkimi aspektami tej roli oraz odpowiedzialnością z tym związaną.
Autorka: adwokat Katarzyna Zalewska
Zdjęcie pochodzi z: https://www.pexels.com/pl-pl/
***
Fundacja rodzinna – narzędzie sukcesji i ochrony majątku. Ale czy wszyscy właśnie tak rozumieją fundację rodzinną? Wokół fundacji rodzinnej funkcjonuje wiele mitów i uproszczeń. Jedni postrzegają ją jako narzędzie do obniżenia wysokości podatków. Jeszcze inni traktują ją jako wehikuł do zachowania w czasie wartości wypracowanego dotychczas majątku [Czytaj dalej]
***
Dzisiejszy wpis poświęcę omówieniu celów fundacji rodzinnej. Podczas rozmów z osobami zainteresowanymi założeniem fundacji rodzinnej, słyszę bardzo często różne koncepcje dotyczące tego podmiotu. Różnią się one wyraźnie od tego, czemu fundacja rodzinna ma służyć. Dlatego przeanalizuję cele fundacji rodzinnej, aby wyjaśnić nieporozumienia wokół tej instytucji [Czytaj dalej]
